Nu de zalen leeg zijn, is het sappelen voor de mensen achter de schermen. Hoe vergaat het ze?

Grimeur, cameravrouw, coiffeur, productieleider, rondleider, lichtontwerper, rekwisiteur, verhuurders van bladmuziek. Het stilleggen van het culturele leven treft ook hen. Ze zijn niet zo zichtbaar als acteurs, musici en museumdirecteuren, maar wel onmisbaar om hun voorstellingen, concerten en museumexposities voor elkaar te krijgen.

In de eerste twaalf dagen sinds de sluiting van theaters meldden zich bij de Kunstenbond al ruwweg duizend beoefenaars van ondersteunende beroepen, die hun inkomen zijn verloren. Eerste schatting van hun schade: een kleine 3 miljoen euro.

‘Ik zou daar nog geen wetenschap van maken: het is een eerste indicatie’, zegt directeur Annemarie Harmsen. ‘De meeste opdrachtgevers zeggen: meld je maar aan voor de bijstand. Maar wij vinden dat zeker instellingen die gewoon subsidie ontvangen, mensen moeten betalen voor staande afspraken.’

De Kunstenbond is wat ‘overvallen’ door het succes van het meldpunt, zegt Harmsen. Ze waren er ook snel bij: toen het kabinet op donderdag 12 maart de eerste maatregelen tegen samenkomsten met meer dan honderd aanwezigen afkondigde, was er ’s avonds al een online loket bij de bond om gederfde inkomsten te melden. Sindsdien zijn er meer dan 9.300 meldingen geweest, de meesten dus van acteurs, musici en andere praktiserende kunstenaars. In totaal geven zij aan al ruim 33 miljoen euro omzet te hebben misgelopen. 

Uit ervaring weet Harmsen dat er in de cultuursector schroom is onder zzp’ers om te klagen over hun positie. De afhankelijkheid van opdrachtgevers is zo groot – 60 procent van de sector werkt in frrelanceverband – dat je niet graag bijt in de hand die je voedt. ‘Maar velen werken ad hoc, van optreden naar optreden. De klap is hard voor hen.’

Gemeenten hebben noodloketten ingericht voor alle zzp’ers die door de corona-maatregelen ogenblikkelijk in financiële problemen zijn gekomen. In steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag stapelen de aanmeldingen zich snel op, bleek uit een rondgang van persbureau ANP. Tot woensdagmiddag klopten al 18.500 zzp’ers aan in Amsterdam, zevenduizend in de regio Rotterdam en tweeduizend in Den Haag.

De vraag is of die algemene loketten voldoende zijn voor de kunstsector. Van minister Van Engelshoven van Cultuur worden extra steunmaatregelen verwacht. ‘Het simpel verwijzen naar de bijstand treft bijvoorbeeld stellen waarvan beide partners in de kunstsector werken – en dat zijn er nogal wat – extra hard’, zegt Harmsen van de Kunstenbond. ‘De regels gelden namelijk per huishouden. Dan maak je samen een grote inkomensval. Wij vinden dat instellingen moeten doorbetalen als dat kan. Zeker wie subsidie krijgt, maar ook als bezoekers gehoor blijken te geven aan de oproep om je geld niet terug te vragen.’

De rondleiders en andere educatieve medewerkers van musea, kregen daags na de eerste aankondiging van het kabinet een regen aan annuleringen in hun mailbox. Het hakt erin, want ‘dit is de periode dat de meesten van ons een buffer opbouwen’, zegt Anita Liemburg , voorzitter van Bram, de beroepsvereniging van rondleiders. Het is het topseizoen voor alle oorlogsmusea in aanloop naar Bevrijdingsdag, het is voor scholen een periode waarin gewoontegetrouw uitjes worden gepland en het bollenseizoen van de toeristen.

‘We hebben musea opgeroepen coulant te zijn met annuleringen. Van onze tweehonderd leden is voor de helft rondleiden hun fulltime baan, en velen zijn al jarenlang verbonden aan een bepaald museum. Gelukkig merken we dat veel musea willen meedenken, zeker ook de kleinere. Uit Utrecht hoor ik bijvoorbeeld dat er door musea zeker tot 6 april wordt doorbetaald. Maar goed, we houden er rekening mee dat de opdrachten tot 1 september wegvallen.’

Evert Snel (71), pianostemmer en eigenaar van een bedrijf in pianoverhuur en -reparatie

‘Ik werk al 34 jaar voor Vredenburg in Utrecht en het is denk ik het voor het eerst in al die tijd dat ik er twee weken achter elkaar niet ben geweest. We ­faciliteren pianisten en concertzalen die een piano nodig hebben. We hebben veertien concertvleugels staan voor verhuur, maar die blijven nu allemaal in de werkplaats. We zouden binnenkort met Herbie Hancock op tournee gaan; we hadden klussen voor Chick Corea, ­Angela Hewitt, Grigory Sokolov. We zijn nu al voor tienduizenden euro’s aan ­inkomsten misgelopen.

‘Gelukkig hebben we nog wat reparatieklussen, en komen we nog bij particulieren om piano’s te stemmen, omdat die afspraken toch al stonden. Sommige mensen zeggen: ­liever even niet. Dat begrijpen we ook. Er werken zo’n vijftien man voor mijn bedrijf, waaronder mijn zoons. De meesten hier zijn in loondienst, een paar zijn zzp’ers. Dat zijn vakmensen, die wil je graag binnenhouden, maar wat moet je? We zijn al bezig met arbeidstijdverkorting.

‘We hebben zeker kapitaal om iets op te vangen. We hebben topinstrumenten van Steinway, Yamaha en Fazioli. Maar zie ze maar liquide te maken. Het probleem met vleugels uit dit segment is dat ze te goed zijn: ze zijn tussen de vijf en tien jaar concertwaardig, dus is er niet snel vervanging nodig. En als zalen dichtblijven, gebeurt er ­natuurlijk helemaal niets op dat gebied.

‘Ik ben niet in paniek. Ik ben 71 en nog gezond. Maar ik denk wel: hoe lang gaat dit nog duren? Ik ben er niet ­gerust op dat er in augustus, september ineens wel ­concerten zijn. Ik zie het lijk al drijven.

‘Dit is het mooiste vak van de wereld. Waarom? Omdat ik veel van de wereld zie en naar concerten mag luisteren van de grootste artiesten. Dat is nu weggevallen.’

Marco Steenks (38), theatertechnicus

‘Voor mij gaan vier grote opdrachten niet door. Voor de komende periode had ik afspraken met De Toneelschuur, Rose Stories, Toneelgroep Oostpool en Dries Verhoeven, dat is allemaal afgelast of wordt uitgesteld. Ik was van plan een deel van mijn ­hypotheek af te lossen, dus ik heb gelukkig wat spaargeld achter de hand. Eventueel kan ik in de WW.

‘Ik werk altijd via Tentoo, een payrollbedrijf, maar toevallig had ik voor het project bij De Toneelschuur net ­besloten om tijdelijk in loondienst te gaan. Dan bouw je tenminste ook een beetje pensioen op. Ik heb nu een pensioen van 40 euro per jaar, haha. Omdat je als theatertechnicus dagen maakt van minstens 12 uur, kwamen we uit op een periode van tien weken, van 2 maart tot 10 mei.

‘Toen dit gebeurde, was ik net zes dagen aan het werk, daar voel ik me nu wel een beetje schuldig over. Of de ­andere opdrachtgevers mij straks doorbetalen, weet ik nog niet. Ze moeten zelf nog onderzoeken of dat kan, en dat begrijp ik natuurlijk.

‘Waar ik me wel zorgen over maak is dat onderhandelen over je tarief straks moeilijker wordt. Iedereen wil tegelijkertijd weer aan het werk en de opdrachtgevers – theaters en gezelschappen – zijn natuurlijk heel hard geraakt. Ik hoor nu al om me heen dat ze daarom minder bieden.

‘Ik hou mezelf redelijk bezig en tel mijn zegeningen – heel veel collega’s zijn slechter af. Maar ik mis het werk wel. Ik doe veel verschillende dingen: licht, geluid en ­video. En elke drie maanden een ander project. Ik ­geniet van die variatie. Als technicus kun je ­creatief meedenken aan een voorstelling, dat vind ik leuk. Maar het tofste is steeds weer een praktische oplossing te vinden voor de veel te grote ambities van theatermakers. Die puzzel, die uitdaging, die mis ik.’

Misha de Bok (44), zijn bedrijf ontwerpt en bouwt voor o.a. de festivals Paaspop, Indian Summer en New Horizons.

‘Het klinkt misschien gek, maar ik heb het best druk. De hele evenementenindustrie is natuurlijk tot stilstand gekomen, maar ik vind het ­belangrijk om veel contact te houden met mijn partners, met de opdrachtgevers en vooral met mijn zzp’ers. Dus ik zit constant in videoconferenties en aan de telefoon, ook om de moed erin te houden.

‘Mijn bedrijf Square ontwerpt grote festivals en bouwt die ook op. We zagen de coronacrisis vanuit Azië op ons afkomen, in de festivalwereld geldt vaak het motto: no is not an option. Toen uiteindelijk toch alles platging, was dat een harde klap. Voor bedrijven zoals dat van mij, maar de hele branche is een lange keten van bedrijven en zzp’ers die allemaal ineens geen inkomen hebben, die allemaal ineens van honderd naar nul gaan. Je kunt het zo gek niet bedenken, van foodtrucks tot het tankstation dat altijd broodjes bal verkoopt aan festivalgangers. Het is onvoorstelbaar.

‘We hebben besloten belrondjes te organiseren, om te blijven praten en te kijken hoe iedereen erbij zit. Ik kan me voorstellen dat deze crisis bij freelancers en alle mensen achter de schermen bijna existentiële vragen oproept: waarom ben ik dit eigenlijk gaan doen?

‘Wat wij dan kunnen doen, is benadrukken hoe ongelooflijk belangrijk de freelancers zijn voor de branche. Ik hoop dat de overheid dat ook gaat inzien. Er moet een heel goede regeling voor de zzp’ers worden getroffen, ­zodat iedereen er straks weer een beroep op kan doen, ­anders kan deze industrie niet bestaan.

‘Ik denk zeker dat we er bovenop komen. Vooral omdat de festivalwereld, en dus ook de zzp’er, enorm creatief is. Wij moeten boven deze crisis hangen en kijken hoe we ­elkaar kunnen helpen, bijvoorbeeld bij noodhospitaals.’

Bronvermelding

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *