Met Vogelaars overlijden heeft Castricums ‘klassiekert’ een onomkeerbare treurigheid gekregen

Een beeld uit het promotiefilmpje van de Britse zelfhulpsite Every Mind Matters. Beeld Every Mind Matters

De regen druipt langs de ramen. Overdag moet het led-licht de schemer uit de kamer verdrijven. Op straat rijden de fietsers gehuld in donker regenpak, een en al vormeloze treurigheid. Het is het jaargetijde van de neerslachtigheid en vast niet toevallig daarom nu de week van de geestelijke gezondheid, waarin internationaal attentie wordt gevraagd voor psychische aandoeningen. Zou het helpen, al die aandacht?

In Groot-Brittannië sloegen vier royals – de prinsen William en Harry en hun echtgenotes Kate en Meghan – en een handvol celebs, onder wie actrice Glenn Close, de handen ineen voor een promotiefilmpje voor de zelfhulpsite Every Mind Matters. Maar vooral toonden ze, niet voor het eerst, in het filmpje van een minuut dat psychisch lijden hun aan het hart gaat en dat ze graag heersende taboes op dat vlak helpen overstijgen.

Een beeld uit het promotiefilmpje van de Britse zelfhulpsite Every Mind Matters. Beeld Every Mind Matters

Zeg royals en je denkt aan prinses Diana en haar eetstoornissen en depressies. En aan prins William, die zich sinds het voorjaar, 22 jaar na de gruwelijke dood van zijn moeder, in het openbaar uitspreekt over de psychische gevolgen van zo’n nabij sterfgeval voor het jochie dat hij was en de weerslag ervan op de rest van zijn leven. Hij herkent het lijden van lotgenoten, vertelde hij aan de BBC, vaak in één oogopslag. De verbondenheid van de royals met het onderwerp is begrijpelijk, van lange duur en behalve van morele ook van charitatieve aard. Kortom: meer dan een lippendienst bewijzen.

Subtiele tekenen

Maar dat laatste is wel precies wat ze doen in het door sterfotograaf Rankin geregisseerde filmpje: de vier spreken om beurten een deel van de voice-over in. ‘Iedereen kent het gevoel, als het leven ons bedrukt. We voelen ons gestresst, down, angstig. Of we hebben moeite om in slaap te komen’, zegt William. Intussen zien we closebeelden in zwart-wit van representanten van the family of man: jong, oud, man, vrouw, uiteenlopende huidskleuren. Ze staren voor zich uit, wrijven over de slapen, grijpen de huid op hun kaken, die subtiele tekenen van ongenoegen of wanhoop.

Prins Harry vervolgt: ‘Je broer, je moeder, je collega of je buur. Wachtend, piekerend, hopend, lijdend. We denken dat er niets aan te doen is.’ ‘Helemaal fout’, zegt Meghan. ‘Er zíjn dingen die we kunnen doen. Er is een nieuwe manier die je helpt het tij te keren.’ ‘Every Mind Matters leert je eenvoudige manieren om naar je eigen mentale gezondheid te kijken’, vervolgt Kate. Het zwart-wit is intussen ingevuld door kleur, de apathie heeft plaatsgemaakt voor mensen in beweging. Iemand die een gitaar pakt, op de fiets stapt, vrienden opzoekt, een knuffel krijgt. En er wordt gelachen. Aan het einde zien we een stralende Glenn Close: ‘We are in this… together.’

Glenn Close in het promotiefilmpje van de Britse zelfhulpsite Every Mind Matters. Beeld Every Mind Matters

Simpele boodschap, eenvoudige, ietwat clichématige promo, maar door de koninklijke inbreng voldoende om massaal gedrang te veroorzaken bij de digitale poort van Every Mind Matters: die was na de uitzending van het filmpje op tv maandagavond langdurig onbereikbaar. Hoeveel effect de campagne en de site (van de National Health Service) hebben, met nogal voor de hand liggende tips, moet maar blijken. Maar tegen de oprechte en persoonlijke koninklijke betrokkenheid bij zo’n onsexy onderwerp is geen bezwaar te bedenken.

Zelfverkozen dood

In Nederland werd de week van de geestelijke gezondheid overschaduwd door de zelfverkozen dood van voormalig PvdA-minister Ella Vogelaar. Zelfverkozen is een onbeholpen term – depressie kan zo uitzichtloos zijn dat er niets anders meer te kiezen lijkt dan zelf het leven te beëindigen. Meteen nadat haar overlijden dinsdagavond bekend was gemaakt, moest op Twitter vooral het NOS Journaal het ontgelden, omdat het royaal plaats inruimde voor de reportage van GeenStijl die Vogelaars val als minister in 2008 inleidde. Moest nou juist dat ongelukkige mediaoptreden aandacht krijgen, terwijl haar politieke en maatschappelijke leven zoveel meer heeft behelsd?

Een beeld uit de video van GeenStijl waarin Ella Vogelaar tijdens een werkbezoek in haar tijd als minister werd achtervolgd door verslaggever Rutger Castricum. Beeld GeenStijl

Niet zelden zagen twitteraars een verband tussen Vogelaars overlijden en het filmpje van elf jaar geleden, waarin verslaggever Rutger Castricum de weerspannige minister tijdens een werkbezoek achtervolgde, nadat hij haar eerst achter haar rug om voor de camera belachelijk had gemaakt. Te veel eer van de twitteraars voor het ministertjepesten van GeenStijl. En niet getuigend van veel kennis over het verloop van de psychische ziekte.

De tragiek wil evenwel dat wat GeenStijl in eigen jargon terecht een ‘klassiekert’ noemt in het collectieve geheugen, een onuitwisbare plek inneemt. Vergeet even het achterbakse begin waar Castricum achter de minister staat en haar met handgebaren voor schut zet. Sla het gedeelte even over waar Castricum adequate journalistieke vragen stelt over Vogelaars nieuwe spindoctor. En bekijk de laatste anderhalve minuut, waarin zij mediatechnisch zo onhandig de kaken op elkaar houdt – een optreden dat Castricum ter plekke typeert met: ‘Ik vraag u iets, en nu gaat u zo tekeer!’ De politieke doodzonde van het zwijgen.

Je hoeft niet heel goed te kijken om te zien dat Vogelaar voor de camera bijna breekt en in tranen uitbarst. Ook Castricum ziet het: ‘Ik krijg bijna medelijden met u.’ Terecht: bij alle onhandigheid is het een kwetsbaarheid die een minister in het politieke theater onwaardig is. Maar de tragiek schuilt niet in de zwakte van de minister. In 2009, een jaar na haar politieke debacle, verwelkomde ze Castricum lachend bij de presentatie van haar boek Twintig maanden knettergek. De tragiek betreft vooral Castricum. Met Vogelaars overlijden heeft zijn klassiekert een onomkeerbare treurigheid gekregen: de minuut waarin een kritische verslaggever niet langer alleen vasthoudend was, maar ook doorbeet.

Bronvermelding

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *