Kunstenaar en cineast met oog voor de outcasts en het niemandsland

Beeld Daniel Cohen

Als uitgekotste verschoppelingen teren ze weg in een vervallen mijndorpje, de zwarte Angolese oorlogsveteranen die zich ooit lieten rekruteren door het Zuid-Afrikaanse apartheids-regime. Mannen met het bloed van talloze anderen aan hun handen, denk je dan al snel. 

Regisseur Boris Gerrets wilde met zijn zwanenzang Lamentations of Judas een breder perspectief bieden. Een vrije geest en een open oog voor mensen voor wie niemand oog heeft: dat typeert de kunstenaar en cineast, die op 26 maart op 72-jarige leeftijd overleed. 

Wanneer de oud-soldaten in Lamentations of Judas worden ondervraagd over de gruwelen van weleer, toont Gerrets eerder gebroken mannen dan oorlogsmisdadigers. Daarnaast spelen ze in een dramatisering van het bijbelse verhaal rond Judas Iskariot, de apostel die Jezus aan de Romeinen had verraden. Een indrukwekkend, schrijnend relaas over schuld en boete levert dit op, dat de al geruime tijd zieke Gerrets ternauwernood wist te voltooien. Lamentations of Judas, de openingsfilm van het filmfestival Movies That Matter (vanwege corona naar internet verhuisd)  zal later dit jaar in de filmtheaters draaien.

Gerrets werd in 1948 geboren in Amsterdam. Als diplomatenzoon groeide  hij op in Nederland, Spanje, Duitsland en Sierra Leone. Hij was werkzaam als danser, acteur, beeldend kunstenaar en editor toen hij in 2004 zijn documentairedebuut maakte met Tuinverhalen (2004): een ode aan de stedelijke landbouw, met moestuinen in Sint Petersburg en Detroit als decor. In Droomrijders (2006) trok Gerrets naar het Nederlandse niemandsland van snelwegen, tankstations, parkeerplaatsen en wasstraten. 

Gerrets vond dat elke film zijn eigen benadering vereist en was steevast gefascineerd door de wijze waarop een filmmaker met zijn aanwezigheid de realiteit beïnvloedt. Het gelauwerde People I Could Have Been and Maybe Am (2010) draaide hij volledig met zijn mobiele telefoon, om al filmend zelf deelgenoot te worden van de levens van zijn grootstedelijke hoofdpersonages. 

In 2013 keerde hij terug naar Sierra Leone, om de daklozen, bedelaars en outcasts van de hoofdstad Freetown te portretteren in het ontluisterende, bij vlagen surreële Shado’man. Anders dan gebruikelijk bij documentaires betaalde hij zijn hoofdrolspelers voor hun medewerking. Gerrets, in 2014 tegen de Volkskrant: ‘Zou je nou net de mensen niet betalen die centraal staan en zonder wie die film er niet zou zijn? Mensen die in een ellendige situatie leven? Ik kan me geen hogere graad van uitbuiting voorstellen.’

Bronvermelding

Is zo’n Hongaarse dictatuur niet ook iets voor Nederland?

Of zo’n dictatuur echt werkt is nog niet helemaal te zeggen. De noodwet is pas net aangenomen en het duurt minimaal twee weken voordat de eerste effecten duidelijk worden. Nu zijn er nog veel mensen die tegen alle adviezen in naar het park gaan om te demonstreren. Zo’n dictatuur moet altijd even landen.

Nederland is met zijn parlementaire onthouding in ieder geval een stuk afwachtender dan Hongarije. Hier leeft bij de regering de opvatting dat het voldoende is om het parlement minder vaak en van grotere afstand te informeren, en dat het compleet afschaffen van de democratie geen meerwaarde heeft. Of zoals Rutte eerder in een persconferentie zei: ‘Wij kiezen voor een intelligente dictatuur.’ Hij blijft tot op zekere hoogte vertrouwen op het verantwoordelijkheidsgevoel van de Tweede Kamer. Of dat verstandig is, moet nog blijken.

Experts vinden in ieder geval dat de premier hiermee vooralsnog een verstandige lijn kiest. RIVM-baas Jaap van Dissel: ‘Het klinkt heel veilig: celstraffen voor kritische journalisten en mensen die zich niet aan de lockdown houden. Maar je moet je ook voorstellen dat het een hele maatschappij ontwricht, alles ligt op zijn gat. En de kans dat uiteindelijk de democratie weer terugkomt als je die mensen na vijf jaar gevangenis weer vrijlaat, is levensgroot. Een dictatuur lijkt mij voor dit moment niet de oplossing.’

Bronvermelding

Een verliefdmakende elektrische auto die bij het remmen energie genereert

De volledig elektrische BMW i3s.

Gereden BMW i3s (120Ah)

Prijs gereden model € 55.178,88

Vanafprijs i3 € 42.411

LxBxH 400×158×178 cm

Gewicht 1.365 kg

Vermogen 135 (184) Kw (pk)

Accu 120 Ah / 42,2 kWh

Opgave actieradius 345 km 

In 2015 was BMW zo slim zich (als sponsor) te verbinden aan de Noorse tv-serie Occupied. Daarin wordt Noorwegen min of meer bezet door Rusland, grootleverancier van fossiele brandstoffen aan dat land. De Noorse premier heeft namelijk aangekondigd dat die energiebronnen in de ban worden gedaan. Van de auto’s die in de serie reden, was het merendeel BMW (alleen de politie bleek een voorkeur voor Volkswagen te hebben). Toch was er slechts één volledig elektrisch voertuig te zien, de BMW i3. Meer zou moeilijk zijn geweest, want die andere auto’s (van hoogwaardigheidsbekleders) hadden allemaal chauffeurs. En er is veel goeds over de i3 te zeggen, maar je moet geen volwassenen op de achterbank zetten. Daar ontbreekt ten enen male de zee van ruimte die je voorin wel hebt. 

Een zee aan ruimte, ook al is dat vooral optisch, door de relatief gigantische voorruit en het deels ontbreken van het middenconsole.

De i3 dateert uit 2013 en loopt op zijn laatste benen; de iX3 staat te dringen, de elektrische versie van het succesvolle SUV-model X3. Dat wordt dan afscheid nemen van een stadsauto die allang geen stadsauto meer is. Afgelopen najaar werd de i3 namelijk voorzien van een verbeterd accupakket, waardoor het grootste bezwaar tegen de auto werd weggenomen: de actieradius nam toe van, zeg, 220 naar 340 kilometer. Blik kreeg de s-versie mee, een sportievere uitvoering. Leuk, maar ook wel een tikkeltje verwarrend, want wat in die serie Occupied ook zo duidelijk naar voren kwam: de i3 is niet voor niets zo opvallend vormgegeven, de auto is een statement: kijk, ik rijd honderd procent elektrisch. Dus dan wil je geen sportstand (zoals in de i3s), maar een eco-stand, ook aanwezig. Daarover gesproken: het lijkt of BMW met de op het sobere maar bijzonder fraaie dashboard aangegeven resterende actieradius minder overdrijft dan sommige collega-merken – of Blik reed nog rustiger dan in andere e-auto’s, dat kan natuurlijk ook. Hoe dan ook: tijdens een ritje door de stad van iets minder dan 10 kilometer (waarover je je elektrisch aangedreven dus niet schuldig hoeft te voelen) gebeurde dit: bij het wegrijden stond de teller op 210, bij de finish op 236 resterende kilometers. Schommelingen die aangeven hoe afhankelijk de actieradius van externe factoren is natuurlijk (rijstijl, temperatuur, windkracht, onder veel meer), maar Blik gelooft graag dat het kwam doordat we optimaal gebruikmaakten van het ‘regeneratieve pedaal’: het voormalige gaspedaal dat, zodra je het loslaat, de remmen licht in werking zet, waardoor tevens energie gegenereerd wordt. En wees gerust: de remlichten gaan in dat geval branden. Hoe meer eco de rijstand die je kiest, hoe sterker het remmen en regenereren – voor je het weet heb je er een nieuwe liefhebberij bij. 

Nog een kleine, nutteloze siergrille: een handtekening waarvan BMW nog geen afscheid wilde nemen.

Behalve de actieradius was ook het opmerkelijke uiterlijk altijd een punt van kritiek. ‘De i3 ziet er clean en premium uit, hij toont licht’, zei BMW’s hoofdontwerper Adrian van Hooydonk er ooit over in de Volkskrant. Anderen vonden ‘onaantrekkelijk’ en ‘merkwaardig’ meer van toepassing. Het siert BMW dat het desondanks het ontwerp fier overeind heeft gehouden. De nieuwste i3, in de sportversie en duurste uitvoering die Blik meekreeg, verschilt slechts in details (zoals een zwarte sierlijst langs de dakrand in plaats van een verchroomde, en wat geprononceerdere bumpers) van het origineel. En wie de i3 niet kan bekoren: stap erin en u bent alsnog verkocht. Blik behoorde tot de sceptici, maar was eenmaal achter het stuur om: dankzij een relatief gigantische voorruit, het ontbreken van een deel van het middenconsole en gebruik van materialen als eucalyptushout, kenaf en gerecycled plastic voelt de cockpit veeleer als uw favoriete plek voor het raam van die strakke koffiebar in Seattle. Het is de enige bestuurdersplek die kan concurreren met die van de Tesla. 

De portieren achterin gaan ‘andersom’ open. Dat kan soms – op parkeerplaatsen – een beetje improviseren zijn, maar het is wel praktischer dan geen achterportieren.

En dan was er altijd nog de prijs. Ja, een BMW is nooit de goedkoopste auto in zijn klasse. De uitvoering die Blik reed is zelfs gewoon duur, maar dat had duizenden euro’s minder gekund: sport- en luxe-onderdelen zijn voor wie in een statement wil rijden overbodig. Blik kreeg dan ook nog de Roadstyle Edition: à 4 duizend euro ‘fluid black met accenten in e-copper’. Zwart met hier en daar een gouden randje dus en grote wielen, heel grote wielen (20-inch in plaats van de voor zijn afmetingen toch al forse 19-inch wielen). En velours vloermatten, dat ook. Ons deed de traploos instelbare armsteun (standaard aanwezig) meer plezier.

Maar goed, die prijs. Verdiep u eens in hoe zo’n i3 tot stand komt. BMW heeft speciaal ervoor een zo klimaatneutraal mogelijke fabriek in Leipzig (niet toevallig ook een hippe stad tegenwoordig) laten verrijzen. Oude i3-accu’s worden daar gebruikt om bij de fabriek opgewekte windenergie in op te slaan. Daar heb je toch wel iets meer voor over? In die fabriek wordt trouwens het inzittendencompartiment gemaakt van een extreem licht materiaal, carbon (weegt de helft van wat staal weegt), zodat het gewicht van de accu’s weer enigszins wordt gecompenseerd. De ontstane gewichtsverdeling van de auto – met zijn batterijen zwaar van onder en het lichte carbon erboven – beïnvloedt ook de rij-ervaring in positieve zin. Wie nog niet overtuigd was door het interieur, wordt dat wel door de rij-ervaring van de i3: alsof je in een BMW zit, zo gracieus en met vaste tred gaat het over de weg. Blik was na een week verliefd. En ja, dan vind je het uiterlijk dus ook vanzelf mooi. 

Soundtrack

Vanaf komende juli krijgen alle elektrische BMW’s een nieuw geluidsdecor. Denk aan het geluid dat u verwelkomt als u binnen komt, het geluid dat u waarschuwt dat de gordel nog om moet of het (verplichte) geluid dat buiten te horen is als de auto langzamer dan 20 km/u rijdt. Het ontwerp ervan is van niemand minder dan Hans Zimmer, componist van 132 filmsoundtracks, waaronder die van The Lion King, waarvoor hij in 1995 een Oscar kreeg (hij sleepte nog negen andere Oscarnominaties in de wacht). De verzameling geluiden komt voort uit Zimmers geluidsontwerp voor de luxe sedan i4, die in de tweede helft van 2021 in productie moet gaan.

Achteruitkijken door de camera is een hobby van Blik en dat wordt steeds leuker, steeds beter en steeds groothoekiger. De i3 bevindt zich op dit vlak in de hoogste regionen.
De volledig elektrische BMW i3s.

Bronvermelding

Voor televisie-vanuit-de-woonkamer moet je als kijker niet te cynisch zijn

Televisie maken vanuit huis, dat is en blijft vermoedelijk nog wel even een ding. Beau van Erven Dorens begon afgelopen weekend op RTL 4 met Beau blijft binnen, ‘ouderwetse houtje-touwtje-tv’, zoals hij het zelf geanimeerd noemt. Vanuit een voordelige hoek in zijn woonkamer – gordijnen dicht, zoons, eindredacteur en handcrème in de buurt – schakelt hij met bekende en onbekende Nederlanders. Linksonder in beeld een stapeltje boeken, waaronder We zien wel, de biografie van Ramses Shaffy. We zien wel, een motto waarmee Beau van Erven Dorens als behaaglijke sfeerimprovisator ook nu weer geweldig uit de voeten kan. 

Iedereen die ‘een mooi verhaal’ heeft ‘in deze tijden van corona’ kan zich op de Facebook-pagina van het programma aanmelden. De korte gesprekken die Van Erven Dorens bij de schemerlamp voert, variëren van luchtig tot even slikken. De presentator was zaterdag zelf óók even stil na zijn praatje met Peter Derks, een bekende uit het programma Beau en de veteranen die op het moment met corona in het ziekenhuis ligt. 

Maandag ging Van Erven Dorens online verder, dit keer met een rommeliger huiskamerperspectief. Op YouTube, Facebook en de Amsterdamse stadszender Salto werd IedereenLive gelanceerd. De bedenkers hebben zich ten doel gesteld de ‘nationale verbindingszender’ te worden en zenden deze week drie uur per dag uit. Het idee is om volgende week langer in de lucht te zijn. 

‘IedereenLive’ gaat live.

Nu nemen drie presentatoren ieder een uur voor hun rekening, de eerste dag dus Van Erven Dorens, actrice Nazmiye Oral en cabaretier en presentator Stefano Keizers. Smart delen en steun bieden, daar is alle ruimte voor, vertelde een van de initiatiefnemers, journalist Martijn de Greve, bij de aftrap. Maar IedereenLive wil volgens hem ook voorzien in de behoefte aan ‘liefde en positiviteit’, aan grappen, aan ‘leuke verhalen’.

Vergeleken met Beau blijft binnen is het vooralsnog driedubbel zo houtje-touwtje, krakeriger, videovergadering-achtiger, met soms ineens een galm. Denk Beau van Erven Dorens die meeklapt met een liedje gezongen door inbeller Yvonne Liew-On (‘Met z’n allen!’), helemaal uit de maat, want vertraging op de lijn. 

Televisie die verhalen uit willekeurig welke huiskamer ophaalt, voor en door ons allemaal, heeft potentieel een hoog ‘Ik wil graag de groetjes doen aan iedereen thuis’-gehalte. Er is tot nu toe volop aandacht voor de lieve daden van thuiszitters die iets voor anderen willen betekenen, de hoopvolle kant van de ellende. Het is, zeg maar, goeddeels een feelgoodgenre waar je liever niet al te cynisch voor moet zijn, minder gemaakt voor het menstype dat ‘verbinding’ onverbiddelijk een vies woord blijft vinden.

Misschien kan dat type meer met de absurdistische korte filmpjes die Jim Deddes van Joardy Film sinds een paar weken elke dag op Instagram (@joardyfilm) zet, typetjes met gezichtsfilters waarmee hij bekend werd, nog vóór de cultyoutubehit Huilon.

Heerlijke domme geincontent voor de verveelde liefhebber van heerlijke domme geincontent. Niet álles hoeft voor iedereen te zijn.

Bronvermelding

Huiskamershows van Elton John en James Corden benadrukken de ernst van de situatie

Het ‘iHeart Living Room Concert for America’ van maandag 30 maart, met Elton John.

Voor één keer viel er weinig te lachen bij The Late Late Show van James Corden. Maandagnacht (Nederlandse tijd) zond de presentator een speciale aflevering uit van zijn talkshow vanuit zijn garage, in zijn woonplaats Los Angeles. De special was bedoeld als hart onder de riem van Amerika en als steun voor de Amerikaanse hulpverleners en zorgmedewerkers. 

The Late Late Show, een van de populairste praatprogramma’s in de Verenigde Staten, wordt al twee weken niet meer uitgezonden als gevolg van de coronacrisis, maar maandag keerde Corden dus eenmalig terug. Hij legde verbinding met artiesten als Billie Eilish en Dua Lipa, de Zuid-Koreaanse band BTS, zanger John Legend en nog wat grootheden, allen ook te zien in hun huiselijke omgeving. Maar de toon was ernstig en als de coronaspecial de kijker iets leerde, dan was het dat de schrik er in de Verenigde Staten goed in zit. ‘We moeten dit samen ondergaan’, zei Corden. ‘Deze uitzending moet ons samen brengen, zodat we afstand kunnen houden.’

Het was maandag benefietdag in Amerika. Zangeres Billie Eilish en haar broer Finneas traden twee keer aan: eerst bij een special van Sir Elton John, daarna bij Corden. Hun optredens waren ook al zo stemmig; voor James Corden zong Eilish het prachtige pianoliedje Everything I Wanted, met twee langzaam in slaap sukkelende puppy’s op haar schoot. Bij de special van Elton John zong Eilish een ingetogen versie van Bad Guy, met Finneas op de akoestische gitaar.

Het iHeart Living Room Concert for America van Elton John, dat sinds de live-uitzending in een doorlopende lus te zien is op YouTube, was een ingetogen sterrenparade, waarbij steeds de ernst van de Amerikaanse situatie werd benadrukt – het land telt bijna 165 duizend besmettingen en meer dan 3.000 sterfgevallen. Dave Grohl van de Foo Fighters vroeg de kijkers dankbaar te zijn voor alle hulpdiensten in de Verenigde Staten die proberen de crisis te bestrijden. Zangeres Mariah Carey zong in onberispelijke hoge nootjes de r&b-ballade Always Be My Baby, waarbij iedereen die haar muzikaal ondersteunde aanwezig was vanuit de eigen isolatieplek. Het maakte de optredens bijzonder, en ook een beetje beklemmend.

Ook omdat de liedjes vanuit de huiskamers werden afgewisseld met ooggetuigenverslagen uit het veld, door politiemensen en ziekenverzorgers. Een verpleegster vertelde in tranen, in een filmpje dat ze met haar eigen telefoon had opgenomen, hoe ze twee doodzieke mensen in isolatie dagenlang alleen moest verzorgen. ‘This is so bad.’ De twee uitzendingen waren bedoeld om geld op te halen voor Amerikaanse noodfondsen. Het iHeart Living Room Concert for America trok gisteren in de Verenigde Staten alleen al 9 miljoen tv-kijkers. Er werd 7 miljoen euro opgehaald. 

Bronvermelding

Nederlands succesvolste choreografenduo vertrekt definitief bij NDT

Paul Lightfoot (rechts) en Sol LeónBeeld Ravi Rezvani

Bekend was al wel dat Lightfoot in december 2020 terug zou treden als artistiek directeur van het Haagse topdansgezelschap. Na negen jaar leiderschap wilde hij zich weer voltijds toeleggen op het creëren van choreografieën, samen met zijn artistieke zielsverwant en voormalig levenspartner León. Het managen van een groot internationaal gezelschap trok een te grote wissel op zijn creatieve brein. Beiden zouden echter onder de nieuwe artistiek directeur, de Canadese Emily Molnar (46), aanblijven als huischoreografen.

De Raad van Toezicht heeft echter besloten de functie van huischoreograaf te laten vervallen. Daarmee komt in september 2020 een eind aan een intensieve en succesvolle verbinding van ruim 35 jaar, zo maakte het beroemde gezelschap maandagmiddag bekend.

Lightfoot en León kwamen midden jaren tachtig als jonge dansers naar het Haagse gezelschap, dat toen onder leiding van Jiří Kylián internationaal furore maakte. De Brit (opgeleid aan de klassieke repertoire geschoolde Royal Ballet School) en de Spaanse (met wortels in de mediterrane folkloredans) voelden zich als een vis in het water bij het eigentijdse, op experiment en risico gerichte gezelschap.

Samen groeiden ze uit tot gezichtsbepalende dansers, kregen een dochter en maakten liefst 60 werken, exclusief voor NDT, waaronder bejubelde en bekroonde choreografieën en festivalproducties.

Paul Lightfoot (links) en Sol LeónBeeld Ravi Rezvani

Niet voor slechts één stuk aanblijven

De Raad van Toezicht hoopte het duo wel als associate choreographer voor NDT te kunnen behouden, een verbintenis waarin contractueel is vastgelegd dat ieder seizoen één nieuw dansstuk in Den Haag wordt gemaakt. Ook de Duitse Marco Goecke en de Canadese Crystal Pite zijn associate artists van NDT. Lightfoot en León zeggen echter desgevraagd niet ééns per jaar langs te willen komen om ‘met een koffer in de hand een nieuw ballet te maken’. ‘Zo werken wij nooit. Wij bouwen een creatieve vertrouwensband op met onze dansers, selecteren, trainen en coachen ze, en dagen hen uit mee te creëren. Dat vereist een veel grotere betrokkenheid.’

Een huischoreograaf maakt wel deel uit van de artistieke organisatie en heeft ook invloed op lange termijn keuzes. Woensdag lichten beide choreografen exclusief in de Volkskrant toe wat dit vertrek voor hen betekent en welke gevolgen het heeft voor NDT. ‘We waren even in shock. Maar dit vertrek markeert ook een nieuw begin. We krijgen tijd en ademruimte om voor andere grote gezelschappen te creëren.’

Bronvermelding

Ja hoor, er valt nog te lachen. Een overzicht van het leukste thuistheater

NL comedy comedy streamBeeld filmbeeld, bewerking Studio V

Een dag voor de theaters hun deuren moesten sluiten, speelde Hans Teeuwen in Zaandam de eerste en voorlopig laatste try-out van zijn nieuwe cabaretprogramma. Toepasselijke titel wel: Nou lekker dan. De voorstellingen van de komende maanden waren allemaal uitverkocht. Voor vier avonden in het Afas Circustheater in Scheveningen en Afas Live in Amsterdam, in november – wat klinkt dat ineens veilig ver weg, zijn nog wel kaarten. De tussentijd doden kan onder meer met Echte rancune (op Netflix ), waarmee Teeuwen in 2016 een cabaretcomeback maakte.

Hoe Ronald Goedemondt in zijn vorige show Geen sprake van, ook op Netflix, uit zijn dak gaat over aan elkaar vastgeplakte aardappelschijfjes is er met de jaren ook niet minder hilarisch op geworden. Eigenlijk naderde de nieuwe Goedemondt, Numero Uno, rond deze tijd zijn voltooiing. Hopelijk wordt dat een uitgesteld hoogtepunt, later dit jaar.

‘Iedereen denkt altijd maar dat alles uiteindelijk op Netflix komt’, merkte Yannick van de Velde van het duo Rundfunk drie weken geleden nog op, in de auto met de Volkskrant. De sadistische humor uit het eerste Rundfunk-theaterprogramma is zoals zoveel Nederlands cabaret niet vinden op Netflix. Wél was Wachstumsschmerzen, ramvol absurdistische situatiesketches, eind december te zien op tv. Sindsdien is de voorstelling gratis beschikbaar op NPO Start. Hetzelfde geldt voor Showponies van De Alex Klaasen Revue, om nog maar een dikke aanrader te noemen.

Binnenkort komen daar weer een paar fijne shows bij. Zo is de uitzending van Later was alles beter van Peter Pannekoek vervroegd naar maandag 27 april op NPO 1, en zondag 12 april zendt NPO 3 Om mij moverende redenen van Paulien Cornelisse uit, haar vierde cabaretsolo. Een week eerder is Alex Ploeg aan de beurt. Lekker snel: hij speelde zijn debuut Ultimatum pas een maand geleden voor het laatst, een comedy-coming-of-ageverhaal over mislukking en dan toch je plek vinden – het podium, in dit getalenteerde geval.

Ploeg raakte 30 kilo kwijt, maar daarmee ook het excuus voor zijn lamlendigheid en achterblijvende succes. ‘Er zit een bepaalde bevrijding in het al verloren hebben’, zegt hij in Ultimatum. Maar heb je eenmaal de 30 aangetikt, dan voelt het niet meer zo prettig om een belofte te zijn. ‘Dan betekent het feit dat je nog alles kunt worden voornamelijk dat je nog helemaal niets bent.’

De tv-opnamen van Micha Wertheim: Voor alle duidelijkheid, een van de hoogtepunten van het afgelopen theaterseizoen, laten door de coronamaatregelen ‘even’ op zich wachten. De camera’s zouden draaien op donderdag 12 maart, maar toen gingen de theaters dus dicht. Voor nu: registraties van de programma’s die Micha Wertheim eerder maakte, staan al geruime tijd op zijn site. En op YouTube. Daar maakt ook Diederik van Vleuten 2 april drie soloprogramma’s beschikbaar: Daar werd wat groots verricht, Buiten schot en Mijn nachten met Churchill.

En dan is er nog Instagram, waar thuiszittende comedians zichzelf, elkaar en thuiszittende scrollers proberen te vermaken. Op het account van standupcollectief Comedytrain (@comedytrain.in.toomler) gingen Alex Ploeg, Rayen Panday, Patrick Laureij en Kasper van der Laan vorige week al een keer ‘live’.

Die laatste (@kaspervanderlaan) zou zijn absurde show 1 Kilo deze week spelen voor verwachtingsvolle zalen in Lochem, Venray, Amstelveen en Heemstede. In plaats daarvan filmt hij zichzelf nu terwijl hij de backing vocals neuriet van een liedje dat zijn Instagram-volgers mogen raden. Hardop lachen. 

De beste standup op Netflix
Wat de Amerikaanse standup comedy betreft moeten we natuurlijk op Netflix zijn, waar de registraties van de beste shows in rap tempo worden gelanceerd. Wat zijn de komische hoogtepunten van de laatste maanden? 

Marc Maron – End Times Fun ★★★★☆

Comedy streamBeeld filmbeeld, bewerking Studio V

Een wrange titel van de nieuwste comedyshow van Marc Maron: lachen om het einde der tijden. De show werd afgelopen najaar opgenomen, toen het coronavirus nog niet in beeld was. Inhoudelijk sluit het beangstigend goed aan bij de huidige stand van zaken. Nonchalant zittend op zijn barkruk deelt de vijftiger Marc Maron, bekend van zijn podcast WTF with Marc Maron en zijn acteerwerk (de serie Glow, de film Joker), zijn zwartgallige kijk op de wereld. ‘Ik weet niet wat er precies aan het gebeuren is, mensen, maar het is mij duidelijk dat het einde van de wereld nabij is.’ Hierbij doelt Maron vooral op de klimaatproblemen en het uitblijven van ingrijpende maatregelen. Vol sarcasme: ‘En dat terwijl we er alles aan hebben gedaan om het klimaat te redden. Zo hebben we onze eigen tasjes meegenomen naar de supermarkt. En… ja, dat was het wel zo’n beetje.’ Met bijtende spot richt Maron daarna zijn pijlen op president Trump en vice-president Pence en zet hij geestig uiteen hoe mensen in bange tijden zich tot een vorm van religie richten, of dat nu die van het christendom, Fox News, of de religie van de superheldenfilms van studio Marvel is. 

Michelle Wolf – Joke Show ★★★★☆

Comedy streamBeeld filmbeeld, bewerking Studio V

Michelle Wolf werd bekend door haar spraakmakende optreden op het White House Correspondents’ Dinner in 2018, waar zij stevig tekeer ging tegen de afwezige president Trump en zijn toenmalige perschef Sarah Huckabee Sanders. Haar grappen werden vulgair genoemd, en inderdaad zit haar nieuwste theatershow Joke Show vol met stevige, plastisch beschreven grappen over menstruatie, verkrachting, piemels en abortus. Maar bij Michelle Wolf werkt het, omdat het allemaal zo scherp en goed geschreven is, een kwaliteit die ze ontwikkelde bij de latenightshows van Seth Meyers en Trevor Noah. Haar slimme show gaat over feminisme en gelijkheid tussen man en vrouw, maar de invalshoek is steeds net even anders dan je zou verwachten. ‘Als mannen ongesteld zouden worden, weet ik zeker dat ze daar heel luidruchtig over gaan doen. Ze zouden gaan opscheppen over wat een sterke stroom ze wel niet hebben.’

Ronny Chieng – Asian comedian destroys America! ★★★★☆

Comedy streamBeeld filmbeeld, bewerking Studio V

De 34-jarige komiek Ronny Chieng komt uit Maleisië en verhuisde in 2015 naar de VS om het te gaan maken in droomstad New York, de stad waar je acht keer per avond kunt optreden. De eerste stap naar de roem werd gezet toen hij correspondent werd in The Daily Show met Trevor Noah. In zijn soloshow geeft de strak in het pak gestoken Chieng een verfrissende, interessante blik van een buitenstaander op Amerika. Over de strijd tussen wit en zwart Amerika observeert hij: ‘We hebben meer Aziaten nodig. Zij zijn de perfecte, objectieve scheidsrechters.’ Ook pleit hij voor een president van Aziatische afkomst in het Witte Huis. ‘Aziaten in de regering werken gewoon de lijst af en repareren de dingen die kapot zijn. Zonder agenda, maar gebaseerd op pure logica. Wij willen gewoon dat de dingen werken.’ Ook bevat de voorstelling een fraaie liefdesverklaring aan New York City, de ‘enige stad waar mensen het gevecht aangaan met de sluitende metrodeuren, en nog winnen ook.’

Taylor Tomlinson – Quarter-Life Crisis ★★★☆☆

Comedy streamBeeld filmbeeld, bewerking Studio V

Een van de jongste komieken met een eigen Netflix-show is de 25-jarige Taylor Tomlinson, die zich in Quarter-Life Crisis op een originele, nuchtere manier richt op de vraagstukken die haar millennialgeneratie bezighouden. De vroegwijze Tomlinson groeide op in een streng-Christelijk gezin, waarin seks voor het huwelijk niet de bedoeling was. Hierdoor heeft ze zo haar eigen kijk op mede-twintigers die zich enkel richten op feesten en casual sexNiet dat Tomlinson nu zo keurig is, want ze heeft behoorlijk pittige humor. Ze vertelt hoe ze haar verloving afbrak en zo in de positie belandde die zij omschrijft als: ‘Ik ben 25, ik wil niet feesten, ik wil geen onenightstands, maar ik ben er nog niet klaar voor om te trouwen. Wat is er voor mij nog om te doen? Juist, commentaar leveren op andere mensen.’ Wat dat laatste betreft is ze op haar plek op het podium, waar ze aangenaam fel afgeeft op onder meer de twintigers die met groot gebaar bekend maken dat ze een ‘social media-pauze’ inlassen. ‘Waarom moet dat op Facebook?’

John Mulaney & The Sack Lunch Bunch ★★★★★

Comedy streamBeeld filmbeeld, bewerking Studio V

Er staat veel stand-up comedy van de veelzijdige John Mulaney (37) op Netflix, maar voor zijn recente special koos hij een heel andere vorm: de kindertelevisie zoals hij die kent uit zijn jeugd. In de introductie van John Mulaney & The Sack Lunch Bunch legt Mulaney het concept uit, omringd door een groep kinderen in een Sesamstraat-achtig decor. ‘Ik vind de kindertelevisie van nu maar niks, maar vroeger vond ik het juist geweldig. Daarom wilde ik iets maken in die oude stijl.’ Een schattig meisje met grote bril op de neus en roze strikje in het haar vraagt bijdehand: ‘Is dat ironisch bedoeld?’ ‘Dat zien we achteraf wel,’ antwoordt Mulaney droog. 

Wat volgt is een kleurrijke collectie sketches en liedjes. Kinderen vertellen over hun angsten, ze bezingen het hoogbejaarde nieuwe vriendje van hun oma of recenseren in een testpanel de animatiefilm Bamboo 2: Bamboozled, over Kimmy de Koala die haar ‘mojo’ zoekt. Er zijn gastoptredens van onder anderen muzikant David Byrne en acteur Jake Gyllenhaal, die zich volledig uitleeft in de rol van de excentrieke muziekleraar Mr. Music. Het leidt tot een bijzonder uur televisie, uiterst genietbaar en opbeurend voor nostalgisch ingestelde volwassenen.  

Eva Crutzen

Promenade-ster Eva Crutzen bewerkte haar theaterprogramma Opslaan als tot een driedelige komedieserie, terug te kijken op NPO Start. Ze heeft een geweldig oog ‘voor mensen die blijven lachen en doen alsof het leven lekker loopt, terwijl alles is vastgelopen’, viel tv-recensent Emma Curvers op. ‘Crutzen vertelt je wat je kunt doen als je wereld instort en je moederbord rookt: ‘In tijden van crisis zijn twee dingen superbelangrijk: 1. De schijn ophouden. 2. Lekker douchen.’’

Lees verder

De Volkskrant zat met cabaretduo Rundfunk in de auto naar Theaters Tilburg toen Yannick van de Velde en Tom van Kalmthout hoorden dat hun tournee werd opgeschort. Geen voorstelling in Tilburg dus, die avond, maar een diner in een sterrenrestaurant. Want eten en theater hebben veel gemeen.

Door de maatregelen ter sociale onthouding gaan voorstellingen waaraan jarenlang is gewerkt en waar soms honderden mensen bij betrokken zijn plotseling niet door. Zes gedupeerden vertellen over de gevolgen van geschrapte voorstellingen.

Bronvermelding

Hillary Clinton: ‘Als we Trumps plek kunnen innemen, kunnen we de schade herstellen’

Nanette Burstein volgde Hillary Clinton tijdens haar verloren presidentiële campagne. Een klein wonder dus dat de docu Hillary geenszins bitter is geworden. We spraken Burstein en Clinton in Berlijn.

Dit gaat hoogst ongemakkelijk worden. Ik realiseer het me meteen als Hillary Clinton in de vergaderkamer van het historische Adlon Kempinski Hotel in Berlijn elk van de acht journalisten aan de enorme ronde tafel een hand begint te geven. Mijn armen zullen te kort zijn. Of de tafel te groot. Of ik zit te ver weg. 

De journalist uit Zweden.

Die uit Spanje. ‘Aangenaam.’

Ter verduidelijking: het interview met Clinton, naar aanleiding van de vierdelige televisieserie Hillary, die vanaf 2 april door de VPRO op NPO 2 wordt uitgezonden, vond plaats voordat het coronavirus wereldwijd om zich heen greep. Het is februari, tijdens het filmfestival van Berlijn is geen sprake van social distancing en iemand een hand geven gold nog als een teken van beleefdheid. 

In die andere werkelijkheid praten we met Clinton en regisseur Nanette Burstein over de documentaire waarvoor Burstein de beschikking kreeg over tweeduizend uur uniek achter-de-schermenmateriaal van Clintons verloren presidentiële campagne in 2016. 

Dagenlang kon Burstein de politicus interviewen over alle hoogte- en dieptepunten uit haar leven: openhartige gesprekken waarin Clinton de kans krijgt haar kant van het verhaal te doen, of het nu gaat over de e-mailaffaire, die haar misschien wel het presidentschap kostte, of de manieren waarop haar vrouwelijkheid tegen haar werd gebruikt tijdens haar carrière. Burstein sprak verder met Clintons dochter en vriendinnen, met oud-president Barack Obama, en iedereen daartussenin.

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Australië stelt zich voor. ‘Hallo, hoe gaat het?’

Clinton rekt zich uit voor de verslaggever van Le Monde.

Dan ik. Ik doe een poging, zij komt me tegemoet. We hangen onhandig over de tafel, 30 centimeter ruimte gaapt tussen de uitgestoken handen.

‘Een virtuele handdruk dan’, lacht ze, en elk gevoel van sociaal ongemak verdwijnt.

Hillary Rodham Clinton verdeelt de mensheid in twee soorten. Diegenen die nu denken: waarom maak je je zo druk om het schudden van een hand met die heks? En diegenen die jaloers zijn op elk moment van persoonlijk contact. Precies dit schisma onderzoekt regisseur Burstein (The Kid Stays In the Picture, Gringo: The Dangerous Life of John McAfee) in haar documentaireserie Hillary

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Waarom is Clinton, zoals iemand in haar film opmerkt, ‘tegelijkertijd de meest bewonderde en de meest verguisde vrouw uit de Amerikaanse geschiedenis’? Waarom wordt haar standvastigheid geprezen als ze verliest, en wordt ze hard en onaangenaam genoemd als het haar professioneel voor de wind gaat? Hoe komt ze aan het hardnekkige imago van ‘onbetrouwbaar’ en ‘achterbaks’?

Om dat te onderzoeken plaatst Burstein Clintons persoonlijke verhaal in de politiek-maatschappelijke ontwikkelingen van de laatste vijftig jaar. Als Hillary íéts duidelijk maakt, is dat je door Clintons hand te schudden eigenlijk de Amerikaanse geschiedenis een hand geeft. Ze schreef mee aan de impeachment-wetgeving rond Watergate. Ze nam actief deel aan de burgerrechtenbewegingen en was op talloze plekken ‘de eerste vrouw ooit’, als jurist en politicus. Als vrouw van Bill Clinton maakte ze de positie van first lady tot een ambt, door zich bijvoorbeeld vanuit die positie in te zetten voor herzieningen van het Amerikaanse gezondheidszorgsysteem (wat mislukte).

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Natuurlijk, de goed ingevoerde kijker kent de wapenfeiten uit haar imposante loopbaan, maar Hillary is ook, of misschien vooral, een film over beeldvorming. Burstein wil in vier uur duidelijk maken hoe schandalen en lastercampagnes de blik op Clinton hebben vertroebeld. Wie Clintons carrière voornamelijk via het nieuws heeft meegekregen of zich zo nu en dan liet meevoeren door een mediahype, heeft daaraan onherroepelijk een gekleurd beeld overgehouden, onder invloed van politiek, tijdgeest, media en de manipulatie daarvan. Seksisme en vooroordelen speelden, zo achteraf bezien, een grote rol.

Ook Clintons persoonlijkheid verdeelt de wereld in haters en fans. Ze zegt waar het op staat, en ze is simpelweg geen type dat haar gevoelens toont. Haar man Bill is bijvoorbeeld veel emotioneler als hij in de film wordt gevraagd naar zijn affaire met Monica Lewinsky. Toch toont Burstein ook een andere kant van Clinton: als ze tijdens de campagne praat met haar medewerksters (op Clintons aandringen allemaal vrouwen), of tussen de opnamen door nog iets zegt tegen Burstein, is ze veel warmer en empathischer dan je haar doorgaans ziet.

U bent al zo vaak geïnterviewd, maar urenlang praten over je leven en loopbaan voor documentaire moet een heel andere ervaring zijn geweest. Twijfelde u vooraf?

Hillary Clinton: ’Het idee was aanvankelijk om van de tweeduizend uur beeldmateriaal een traditionele achter-de-schermendocu te maken, zodat we het verloop van de campagne konden laten zien. Maar toen Nanette al het materiaal had gezien, kwam ze met een geheel nieuw concept.’  

Nanette Burstein: ‘Die verkiezing was historisch, en er waren een hoop lessen uit te trekken, maar ik zag een groter verhaal, namelijk dat van Clintons leven. Haar biografie biedt een inkijkje in de opkomst van het feminisme, de ontwikkeling van het Amerikaanse politieke systeem en hoe Amerika zo’n verdeeld land is geworden.’ 

Clinton: ‘Dat idee intrigeerde me. Ik heb zo veel bespottelijke verhalen gehoord over mijn leven, tot idiote samenzweringstheorieën aan toe. Als zij mijn levensverhaal in een breder maatschappelijk perspectief plaatst, dan is het de moeite waard eraan mee te werken. Waarna ze me 35 uur heeft geïnterviewd in zeven dagen tijd, dat was ongelooflijk zwaar.’ 

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Vaak zeggen mensen dat ze u te afstandelijk vinden. Stel dat deze serie, waarin u zo open en eerlijk bent, was verschenen voor de presidentiële verkiezingen van 2016, had dat verschil gemaakt?

Clinton: ‘Dat weet ik echt niet.’

Burstein: ‘Dan zou de documentaire ook op een heel andere manier zijn bekeken. Een van de dingen die ik wilde was de onjuiste verhalen en misverstanden de wereld uit helpen. Als je dat doet in verkiezingstijd lijkt het alsof je een politieke agenda hebt. Nu ze niet meedoet aan de presidentsverkiezingen, kunnen mensen de film los zien van politiek én kan ze veel opener praten.’

Clinton: ‘De verhalen die toen rond gingen waren trouwens niet alleen tegen mij als persoon gericht, maar ook tegen mij als vrouw. Zo was er een hardnekkig gerucht dat ik doodziek zou zijn. Het enige bewijs daarvoor was dat ik een keer een flauwte kreeg vanwege een longontsteking. Daarvóór al klonk het regelmatig dat ik fysiek niet sterk genoeg zou zijn om president te kunnen worden. Nu heeft mijn partij een presidentskandidaat, Bernie Sanders, die een hartaanval heeft gehad, een serieuze hartaanval. Hij heeft een week in het ziekenhuis gelegen. 

‘Was het mij overkomen, of Elizabeth Warren, hadden we geen schijn van kans gehad. Bij een man zegt iedereen: ‘Och, wat is nou een hartaanval?’ Dit toont de onbewuste vooroordelen aan, de genderstereotypen die een grote rol spelen.’

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

In de documentaire bent u oprecht geïrriteerd als Sanders’ naam valt. ‘Niemand wil met hem werken. Hij heeft nog nooit iets voor elkaar gekregen’, zei u. Steunt u hem als hij de Democratische presidentskandidaat wordt?

Clinton: ‘Ik heb gezegd wat ik heb gezegd, anderhalf jaar geleden. Ik ging toen ervan uit dat hij zich weer kandidaat zou stellen, maar wist het niet zeker. Het was niet bedoeld als commentaar op de aanstaande verkiezingen. Ik heb een mening over hem, en over of hij zou kunnen winnen of niet, maar als de Democraten hem verkiezen, zal ik hem steunen. Iedere Democraat is beter dan Donald Trump. Ik denk dat Trump een groot gevaar is voor onze democratie, en heel eerlijk: voor de hele wereld.

‘Ik maak me zorgen over de opkomst van xenofobe, extreme, nationalistische, populistisch bewegingen met autoritaire leiders. En ik maak me zorgen om het voorbeeld dat Trump geeft: over hoe je de media kunt manipuleren, over hoe je de discussie kunt domineren en hoe je de onzekerheden van mensen voedt.’

‘Als we Trumps plek kunnen innemen na de komende verkiezingen, kunnen we de schade herstellen die hij in vier jaar tijd heeft aangericht. Dat wordt een stuk lastiger als hij nog vier jaar het ambt bekleedt.’

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

De documentaire maakt duidelijk in hoeverre het verspreiden van desinformatie invloed heeft op de politiek. Door sociale media heeft dat een nog grotere vlucht genomen. Is er een weg terug?

Clinton: ‘Ik zou willen dat ik daarop een antwoord op heb; ik denk hier veel over na. Ik ben in ieder geval ervan overtuigd dat we grote platformen als Facebook moeten reguleren, dat we die aan journalistieke standaarden moeten gaan houden. Binnen een democratie moeten kiezers zelf een mening kunnen vormen, maar dat werkt niet als ze onjuiste informatie krijgen. Ik denk dat veel mensen niet meer weten wat waar is en wat niet. Dit is een van de oorzaken dat er een enorm gebrek aan vertrouwen in de democratie is.’ 

Wat is het belangrijkste dat jonge vrouwen kunnen leren uit de vier uur die de documentaire duurt?

Clinton: ‘Neem je rechten niet voor lief. Denk niet dat geboekte vooruitgang is veiliggesteld. We staan op een punt in de geschiedenis waarin alles weer wordt bevraagd. Democratie, vrouwenrechten, godsdienstvrijheid, lhbti-rechten: alle dingen waarin ik geloof en mijn leven lang voor heb gevochten. In Hillary kun je zien dat dat een hele strijd is geweest, en niet alleen voor mij. Wees waakzaam. En spreek je uit.’

Hillary is vanaf 2/4 vier weken lang te zien om 23.00 uur op NPO 2.

‘Ik kon me Trump als president totaal niet inbeelden’

In 2017, het jaar na haar verkiezingsnederlaag, sprak de Volkskrant met ook met Hillary Clinton. Lees dat interview hier terug.

Zonsverduistering

‘Alsjeblieft, neem geen medisch advies aan van een man die ooit rechtstreeks naar een zonsverduistering keek’. 

Tweet van Hillary Clinton over Donald Trump, die hydroxychloroquine aanraadt bij covid-19, terwijl er nog geen bewijs is voor de effectiviteit van het malariageneesmiddel. Met meer dan 1,8 miljoen likes het populairste bericht op het sociale medium de afgelopen week. 

Bronvermelding

Carl Friedman was een sobere schrijver over de verwerking van de oorlog (1952-2020)

Schrijver Carl Friedman in 1993.Beeld Hollandse Hoogte

Vader heeft kamp, heet het kortweg in Tralievader (1991, nu 15de druk), de novelle waarmee Carl Friedman debuteerde. En als de naamloze jonge ‘ik’ tegen de juf op school moet zeggen wat ze later wil worden, antwoordt ze: ‘Onzichtbaar. Dan kan de SS mij niet vangen.’

Dat kernachtige verhaal over een vertelgrage vader wiens concentratiekampverleden zwaar drukt op het hele gezin, wordt nog altijd veel gelezen. Hetzelfde geldt voor de roman Twee koffers vol (1993, nu 22ste druk), die vijf jaar later werd verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel Left Luggage. Daarin zoekt de vader (die Auschwitz heeft overleefd) twee koffers die hij in de oorlog heeft begraven, en waar zijn hele Berlijnse jeugd in zit. Zijn dochter, de 20-jarige filosofiestudent Chaja, die is opgegroeid in de Joodse wijk van Antwerpen, wil door te lezen greep krijgen op Joodse tradities, God en het Kwaad.

Met die twee boeken werd Friedman de auteur die op sobere wijze een slachtoffer van het kamp, maar ook de tweedegeneratieslachtoffers portretteerde. In 1994 sprak Friedman op een congres over Holocaustliteratuur in Florida, net als Holocaustoverlevende Gerhard Durlacher, de socioloog en schrijver met wie zij bevriend raakte. In 2003 werd een bijdrage van Friedman opgenomen in de bloemlezing Nothing Makes You Free, met literatuur van ‘nabestaanden van Joodse overlevenden van de Holocaust’.

Als columnist was Friedman werkzaam voor Vrij Nederland en Trouw, en schreef daarin over Gretta Duisenberg, Sjaron en de vraag of Voltaire antisemiet was. In 2003 kreeg zij de E. du Perronprijs.

Twee jaar later kwam het schrijverschap van Friedman abrupt tot stilstand, toen bekend werd dat haar schrijversachternaam die van haar (Joodse) ex-echtgenoot was, en dat zij als Carolina Klop uit een Eindhovens katholiek gezin kwam. Vader Egbert Klop had in het Tilburgse verzet gezeten, en na zijn arrestatie enkele maanden in de kampen Vught en Sachsenhausen, om getraumatiseerd terug te keren. De veronderstelling dat Friedman de Joodse dochter was van een Joodse Holocaustoverlevende bleek niet waar. Diverse publicisten, onder wie Max Pam en Jessica Durlacher, namen het Friedman kwalijk dat zij die suggestie had gewekt.

Na de ophef besloot Friedman te zwijgen. Die stilte duurde ruim 15 jaar. Enkele weken geleden verscheen Gedichten, in een kleine oplage, met poëzie uit de voorgaande decennia. Op 27 maart jongstleden is Carl Friedman in haar woonplaats Amsterdam overleden na een langdurig ziekbed, aan de gevolgen van een longziekte.

Bronvermelding

Parkeergarage cq. vrijplaats Kempering wordt gesloopt, maar blijft een beetje bestaan

Parkeergarage Kempering in de Bijlmer.Beeld Imagine IC

Wat maakt een gebouw monumentwaardig, en wie gaat daar over? Zeven jaar is gesproken over de status en toekomst van Kempering, de laatste oorspronkelijke parkeergarage van de Amsterdamse Bijlmer. De kogel is door de kerk, of beter gezegd: de kogel gaat in het gebouw, dat op 16 maart is overgedragen aan de sloper.

Maar dat betekent niet het einde van Kempering, vernoemd naar de bijbehorende flat. De gemeente heeft aan erfgoedorganisatie Imagine IC gevraagd samen met bewoners en betrokken burgers een plan te maken om het gebouw voort te laten leven als ‘mentaal monument’.

Dierbare herinneringen

De garage, die al jaren leegstaat en is verloederd, wordt door sommigen gezien als symbool voor de mislukking van de Bijlmermeer. Eind jaren zestig gebouwd als stedenbouwkundige utopie, werd de wijk vooral bekend door de criminaliteit en drugshandel die opbloeide rond de garages. Maar er zijn ook architectuurkenners die vinden dat dit authentieke stukje Bijlmer behouden moet worden. En er zijn bewoners met dierbare herinneringen aan het betonnen gebouw, dat ook als atletiekbaan en kerk werd gebruikt en waar de afgelopen jaren culturele evenementen als festival Garage plaats vonden.

Vanaf dat moment raakte Imagine IC bij de Kempering betrokken. De organisatie is in 1999 opgericht toen een grootscheepse stadsvernieuwingsoperatie in de Bijlmer begon, waarbij de bewoners weinig gehoord werden. Onder het motto ‘erfgoeddemocratie’ wil Imagine IC daar verandering in brengen. ‘Erfgoed vertelt wie we samen zijn, en wie we willen worden. Iedereen heeft daarin een stem’, staat op hun website. Hun onderkomen aan het Bijlmerplein heet ‘een open vloer voor onderhandeling over de samenstelling van het collectieve geheugen van Amsterdam’.

Het betonnen gebouw werd o.a. gebruikt als garage, kerk, atletiekbaan en festivalterrein.Beeld Imagine IC

‘Onderhandelingsmethode’

Kempering toont hoe verschillend de gevoelens zijn die mensen bij gebouwen en plekken hebben. Imagine IC spreekt over emotienetwerken en ontwikkelde samen met de Reinwardt Academie (hbo-opleiding op het gebied van cultureel erfgoed) een gelijknamige ‘onderhandelingsmethode’. Deze geven ze onder meer vorm in de seminarreeks Stadsgevoel, waarin eerder casussen behandeld werden als het monument voor het slavernijverleden, het monument voor de Bijlmervliegramp en dus ook Kempering. Schrijver Murat Isik werd uitgenodigd om in de garage voor te lezen uit zijn boek Wees Onzichtbaar, waarin de garage figureert. Internationale experts gaven lezingen over hoe burgers kunnen bijdragen aan erfgoedontwikkeling, en spraken met de bestuurders van het stadsdeel.

Het stadsdeel deed eerder een oproep aan creatieve ontwikkelaars om plannen in te dienen voor de (tijdelijke) invulling van het lege gebouw. Zo kwamen ondernemer Jeannette Seret en architect Peter Dautzenberg met het idee voor een multifunctioneel buurtcomplex: Garage4all. Volgens stadsdeelbestuurder Dirk de Jager was geen van de plannen financieel haalbaar, evenmin als het idee om het gebouw te behouden door het een plek te geven in het Bijlmermuseum of het openluchtmuseum in Arnhem.

De enige optie die restte, was afbreken. Dan nog blijken er mogelijkheden voor erfgoedontwikkeling: ‘geregisseerde’ sloop. In november 2019 organiseerde Imagine IC een publieke schouw waaraan 32 geïnteresseerden deelnamen. Tijdens een rondgang door het gebouw schreven ze op wat volgens hen bewaard zou moeten worden. Daaruit kwam een lijst met items, waaronder het uithangbord van de Ghanese kerk, een aantal graffiti-tekeningen en woordenboeken van de asielzoekers die vorig jaar in het gebouw zijn getrokken.

Kempering was ook een vrijplaats voor graffiti-artiesten, onder wie bekende namen als Mick la Rock, Rogier Wagenvoort en SMIB.Beeld Imagine IC

Samen met Amsterdamse musea en het Stadsarchief is bekeken wie zich ontfermt over de voorgedragen objecten. Street Art Museum Amsterdam gaat een 3D-opname van het gebouw maken, waardoor je straks met een VR-bril door de garage kunt lopen. Een betonnen kolom met hartjes blijft behouden, ‘als symbool voor het rotsvaste geloof in de buurt, gekoppeld aan de strijd die door bewoners is gevoerd voor behoud van de garage’. Een aantal verhalen zal worden gedocumenteerd, zoals dat van Amellah, die sinds drie jaar als dakloze in het gebouw woont. Architect Dautzenberg stelde voor stukken muur uit te hakken en daarmee een paviljoen in de buurt te bouwen, waarin de kenmerkende geur van urine en diesel zou terugkeren. Dat bleek een brug te ver.

Bij de nieuwbouw zal de gemeente wel de opdracht meegeven om gebouwdelen of materialen te hergebruiken, en de contouren van het gebouw terug te brengen. Het silhouet, de bewaarde objecten en de eerder voor een tentoonstelling opgetekende verhalen vormen samen het mentale monument.

Het is een idee dat past bij de experimentele omgang met erfgoed die rijksbouwmeester Floris Alkemade voorstaat. Zo kondigde hij begin dit jaar aan dat hij de oude tbs-kliniek in Rekken wil ‘teruggeven’ aan de natuur, door het gebouw in een ruïne te laten veranderen. Ook sluit de Kempering-aanpak aan bij het streven van de overheid om participatie te stimuleren, zoals vastgelegd in de nieuwe Omgevingswet die in 2021 ingaat. Maar als je het cynisch bekijkt, is een mentaal monument ook een mooie manier om gebouwen te slopen om plaats te maken voor lucratieve nieuwbouw.

De ontruiming van de garage, waar momenteel zo’n 90 asielzoekers verblijven, is door de coronacrisis voorlopig uitgesteld. De sloper begint wel het kantoorgedeelte leeg te ruimen.

De zuil met hartjes-graffiti blijft behouden.Beeld Imagine IC

Vrijplaats

Naast garage, kerk, atletiekbaan en festivalterrein, was Kempering ook een vrijplaats voor graffiti-artiesten, onder wie bekende namen als Mick la Rock, Rogier Wagenvoort en SMIB. Voorafgaand aan de sloop gaat Dutch Graffiti Library de werken vastleggen in een publicatie. Imagine IC heeft sinds 2018 een aantal objecten van de garage in bruikleen, die te zien zijn in hun gebouw in Amsterdam-Zuidoost.

Bronvermelding