Als interviewer is Gijs Groenteman altijd nieuwsgierig ‘op een opportunistische manier’

Gijs Groenteman in de archiefkast op de redactie van de Volkskrant, waar Met Groenteman in de Kast wordt opgenomen Beeld Eva Faché

De keuze van de gasten is puur gebaseerd op basis van persoonlijke fascinatie. Kunstenaars, muzikanten, acteurs, regisseurs, maar ook sporters, politici en allerlei ander bekend pluimage loopt elke week de archiefkast op de Volkskrant-redactie binnen voor een persoonlijk interview tussen de beige mappen met edities van Vrij Nederland, Panorama en Elsevier. En dat interview begint vrijwel nooit met koetjes en kalfjes.

Je maakt Met Groenteman in de Kast met producer Daan Hofstee. Die zegt: ik weet niet hoe hij het doet, maar binnen een minuut hebben ze het over hun ouders, of hun onzekerheden.

‘Weet je wat het is? Mensen zeggen eigenlijk altijd wel gelijk iets interessants, waar je van tevoren nooit op was gekomen. Of je reageert op hoe iemand binnenkomt: oud-zwemmer Johan Kenkhuis kwam ’s ochtends binnen en was nog helemaal nattig. Nou dan heb je het meteen over heel vroeg trainen, wat hij als jonge jongen ook altijd al deed. ‘Voor je het weet zit je diep in zijn jeugd, en praat je over zijn ouders en afzien voor de sport.’

Theo Maassen schuift aan in de archiefkast voor de honderdste aflevering van Met Groenteman in de Kast. Beeld Eva Faché

Hij bespreekt van alles met ze, van hun werk en hun liefdesleven, tot hun angsten en trauma’s. Met saxofonist Hans Dulfer besprak hij onlangs uitvoerig zijn eerdere carrière als autoverkoper en waarom het jazzicoon ook op zijn tachtigste altijd het gevoel blijft hebben dat hij met een-nul achterstaat. In een gemoedelijke sfeer diepduikt hij een uur in hun leven en is daarbij vooral op zoek naar de beweegredenen van zijn gasten.

Bij aanvang van onze afspraak in café Czaar in Amsterdam begint Groenteman meteen zelf de interviewer te bevragen in zijn kenmerkende lijzige stemgeluid. ‘Hoe lang doe je dit al? Hoe oud ben je? Vind je het leuk om te interviewen?’ In contrast met die bijna verveeld klinkende stem zit hij rechtop, met alerte, open blik: een en al aandacht.

Ben je altijd zo geïnteresseerd in mensen?

‘Je moet nieuwsgierigheid spaarzaam inzetten. Als je alles interessant vindt wat die ander zegt, wordt het niet leuk. Dus moet je nieuwsgierig zijn, maar op een volstrekt opportunistische manier. Je moet inschatten of je iets op het spoor bent. Nieuwsgierigheid voor het resultaat.’

Aan het begin van je interviews lijkt het niet of je op een specifiek doel afstevent.

‘Als je weet wat het doel is, hoef je het niet meer te doen. Ik heb wel een soort niet-geformuleerde verwachting nadat ik me een beetje heb verdiept in iemand, dan heb ik een beeld van ze. Johan Kenkhuis had ik wel eens op tv gezien als hij zwemmen analyseerde. Dan leek hij altijd zo netjes, met dat haar in de plooi, en hij praat zo keurig en afgemeten. Wat zit daarachter? En ik wist dat hij zijn hele zwemcarrière altijd nét onder de top zat. Dat vind ik interessant: hoe is het om net niet de top te bereiken?’

Pittige vraag om te stellen, heb je dat ook zo verwoord?

‘Eigenlijk wel ja. Ik zei: je zat in een team met Pieter Hoogenband, hij haalde de gouden medailles, waarom was hij beter dan jij? Daar gaf hij ook heel open en eerlijk antwoord op. Van tevoren heb ik allemaal dingen in mijn hoofd die ik interessant vind en tijdens het gesprek tevoorschijn kan halen. Maar ik heb niet een heel schema van welke route ik wil bewandelen. Voor mij werkt het het beste als ik ter plekke bepaal welke kant ik opga en waar ik op aansla.’

In Met Groenteman in de kast gaat Gijs Groenteman iedere week in gesprek met iemand die hem op de een of andere manier heeft verwonderd of is opgevallen. Opgenomen in de illustere archiefkast op de redactie van de Volkskrant. Alle afleveringen zijn hier te beluisteren.

Hij maakte lange tijd geschreven interviews, maar deze vorm ligt hem beter. Een live interview is volgens hem net een voetbalwedstrijd. ‘Als je voetballer bent, weet je ook niet wanneer je een doelpunt gaat maken, of op welke manier. Doe je een hakje, maak je een steekbal? Iemand komt binnen en je kijkt hoe ver je komt, of je het spannend kan maken, of je iemand zo kan stimuleren dat ie in zijn gedachten verder komt. En entertainment kan bieden, dat is belangrijk. Dat vind ik leuk. Ik houd van dat uur waarin het moet gebeuren.

‘Ik zie mezelf per definitie als entertainer. Je bent altijd met je zesde zintuig of je derde oog bezig: is dit nog leuk, is dit spannend, gebeurt er nog wat? Vermaken we ons nog?’

Dat de Volkskrant podcasts werden opgenomen in de archiefkast was eigenlijk een noodgreep vanwege gebrek aan ruimte, maar voor Groenteman is het een gelukkig toeval geweest. ‘Als mensen binnenkomen gaat het heel vaak over de kast. Vaak zijn ze verbaasd: wauw, het is echt een archiefkast. Erik van Lieshout ging oude privé’s zitten lezen. Die ruimte is fantastisch. Het hoort er gewoon bij: het is ik en die kast.’

De deur gaat open, er klinkt een ‘hallo!’ of ‘dag Gijs’, en het interview is begonnen. De opnameapparatuur staat al aan. ‘Dat binnenlopen en beginnen heb ik gepikt van Martin Šimek’, vertelt Groenteman. ‘Een ongelooflijk iemand. Hij heeft de meest fantastische interviewprogramma’s gemaakt in Nederland.’ Šimek is bekend van Šimek ’s Nachts, tot 2008 tussen 12 en 1 te horen op radio RVU (nu NTR).

Groenteman werkte een paar jaar als zijn redacteur en Šimek is nog steeds zijn lievelingsinterviewer. ‘Martin was er altijd heel fel op tegen om gasten al te ontmoeten voordat het interview begon. Het ging hem echt om de ontmoeting en de confrontatie. Wat er dan gebeurde. Hij wilde absoluut niet vooraf met ze praten.’

Je hebt het over ‘iets’ dat moet gebeuren. Wat is dat dan?

‘Soms voel je gewoon aan – hoe zeg je dat – de dikte van de lucht, dat er iets gebeurt. Je zit elkaar aan te kijken en weet dat je iets te pakken hebt. En soms zit je gewoon tegen elkaar aan te kletsen en komt het niet van de grond. Dat vind ik heel frustrerend. Ik moet toch het gevoel hebben dat ik een kern raak, dat je even ergens een zenuw tegenkomt.’

Wil je een reactie oproepen?

‘Meer het gevoel dat je samen even snapt hoe het werkt. Hoe het werkt in de liefde, of, waarom je doet wat je doet, of waarom we zijn zoals we zijn, of dat het leven geen pretje is, of juist wel. Dat je een kort moment van inzicht voelt: oké, nu zijn we ergens. Ook al gaat het over die persoon zelf, het is dan ook altijd een soort universele waarheid. Dan denk je: zo is het, het leven.’

Wat doe je als het saai wordt in een gesprek?

‘Nou, hard nadenken. Wat interesseert me nu, wat is wél fascinerend? Soms dreigt een gesprek in gebabbel te vervallen. Dan worden er niet echt interessante dingen gezegd en verandert de dynamiek ook helemaal niet meer. Ik word daar altijd een klein beetje ongeduldig van, maar ik vind het moeilijk om heel lomp te zeggen dat we het over iets anders moeten hebben. Maar dat is misschien ook weer mijn overdreven hoffelijkheid.’

Dat is misschien wel zijn makke, vindt Groenteman zelf. Hij kan mensen goed op hun gemak stellen, maar ze voor het blok zetten vindt hij moeilijker. ‘Ik vind mezelf best een pleaser in interviews.’

Hoe bedoel je?

‘Ik ben niet heel confronterend. Afgelopen jaar zat ik op zaterdagnacht vaak in de auto en hoorde ik het programma van Eus [Özcan Akyol, red.], Onze man in Deventer – dat wordt uitgezonden op de plek waar vroeger Šimek zat, waarmee het voor mij een soort heilige plek is. Volgens mij is het zijn diepe overtuiging dat je mensen altijd moet confronteren met hun hypocrisie, leugenachtigheid of onwaarachtigheid. Hij is eigenlijk echt een moralist. Ik ben niet per se gek op mensen, maar ik denk wel: we zijn allemaal maar aan het ploeteren, en ik geloof niet dat iedereen het slecht bedoelt in de wereld. Dus is het ook niet aan mij om ze in hun gezicht met hun tekortkomingen om de oren te slaan.

‘Soms vind ik het ook wel jammer dat ik dat confronterende niet zo in me heb. Aan de andere kant: je karakter zit altijd in het interview, daar ontkom je niet aan.’

Bronvermelding

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *